कृष्ण र मयूरपङ्ख
कृष्णले कपालमा पङ्ख किन लगाउनुहुन्छ — नमागी दिइएको सानो धन्यवाद।
हरेक साँझ, सूर्य नदीमाथि तल सुन्तला रङको हुँदै गएपछि, कृष्ण आफ्नो मनपर्ने ढुङ्गामा बस्नुहुन्थ्यो र बाँसुरी बजाउनुहुन्थ्यो। उहाँले कसैका लागि बजाउनुभएको थिएन। साँझ थियो, पानी थियो, र बाँसुरी हातमा थियो — त्यसैले बजाउनुहुन्थ्यो। तर नदी सुन्नका लागि बिस्तारै बग्न थाल्यो। गाईहरूले चपाउन छोडे। र सारा वन शान्त भयो।
एक साँझ, रूखहरूबीच केही चल्यो। एउटा मयूर निस्क्यो। अनि अर्को। अनि अर्को — घाँसमा साह्रै होसियारीसाथ पाइला चाल्दै, मयूरहरूले चालेजस्तै, मानौं भुइँ भिजेको होला। तिनीहरू नजिक आएनन्। रूखको छेउमै टाउको ढल्काएर उभिए, र सुने।
अनि सबैभन्दा ठूलो मयूरले कसैले नसोचेको काम गर्यो। उसले आफ्नो प्वाँख फिँजायो। एकैचोटि त्यो पछाडि नीलो-हरियो ठूलो पङ्खाझैं उठ्यो, अस्ताउँदो घाममा सयौं आँखा चम्किए — र ऊ नाच्न थाल्यो। घुम्दै, औंलामा उभिँदै, सङ्गीतकै तालमा घाँसमा फन्को मार्दै। कृष्ण हाँस्नुभयो र बजाइरहनुभयो, मयूर नाचिरह्यो, सूर्य लगभग अस्ताउन्जेल।
अन्तिम स्वर हराएपछि मयूर रोकियो। ऊ ढुङ्गासम्म हिँड्यो, टाउको निहुर्यायो, र आफ्नो एउटा लामो पङ्ख कृष्णको पाउनेर घाँसमा खस्न दियो। अनि पछि हट्यो। उसलाई केही चाहिएको थिएन। त्यो त सङ्गीतका लागि धन्यवाद मात्र थियो।
कृष्णले त्यो टिपेर हातमा घुमाउनुभयो। त्यो एकैचोटि नीलो, हरियो र सुनौलो थियो। उहाँले त्यसलाई बाकसमा राख्नुभएन। सिधै कपालमा सियुर्नुभयो, जहाँ सबैले देख्न सकून्। अनि त्यही दिनदेखि लगाइरहनुभएको छ। उहाँको जुनसुकै चित्र हेर — यही पुस्तकमा, मन्दिरमा, जहाँसुकै — त्यहाँ त्यही एउटा पङ्ख हुन्छ, अझै धन्यवाद भनिरहेको।
कसैले सानो कुरा दियो भने, त्यसलाई देखिने ठाउँमा राख।
यो कथाबारे
स्रोत: ब्रज परम्पराको व्यापक रूपमा भनिने वैष्णव लोककथा, जसले कृष्णले कपालमा मयूरपङ्ख किन लगाउनुहुन्छ भन्ने बताउँछ। यो कुनै एउटै पौराणिक प्रसङ्ग होइन; यहाँ साना बालबालिकालाई भनिने कोमल रूप राखिएको छ, जसमा पङ्ख दिइन्छ, खोसिँदैन।
