शिव र निलो घाँटी

एक समय थियो जब देवता र असुरहरू, एक पटकका लागि मात्रै भए पनि, सँगै काम गर्न राजी भए। उनीहरूले एउटा विशाल पहाडमा ठूलो डोरी बेह्रे, त्यसलाई दूधजस्तै सेतो समुद्रमा राखे, र तानेर — एकातिर, अनि अर्कोतिर — पहाडलाई मदानीझैं घुमाए। उनीहरू समुद्रलाई त्यसका रत्नहरूका लागि मन्थन गरिरहेका थिए। उनीहरूलाई अचम्मका कुराको वाचा गरिएको थियो, र उनीहरू त्यसैको पर्खाइमा थिए।

तर समुद्रले आफ्ना उपहार आफ्नै क्रममा दिन्छ, र सबैभन्दा पहिले उठेको कुरा अचम्म थिएन। त्यो एउटा कालो तितो धुवाँ थियो, गह्रौं र चिसो, र त्यो पानीबाट उठेर फैलिन थाल्यो। जहाँ छोयो, त्यहाँको हावा बिग्रियो। त्यो किनारातिर बग्दै आयो, र रोकिएन।

मन्थन रोकियो। देवता र असुर दुवैले डोरी छोडे र पछि हटे, अनि भागे। रूखका चराहरू चुप लागे। गाईवस्तुले टाउको उठाएनन्। त्यो किनारका हरेक हरिया कुरा धमिलिन थाले, मानौं संसारबाट रङ नै तानिँदै छ — र त्यसलाई रोक्न सक्ने कोही उभिएको बाँकी थिएन।

अनि कोही पानीतिर ओर्लिनुभयो, र उहाँले हतार गर्नुभएन। शिव पहाडमाथि आफ्नो गहिरो मौनतामा बसिरहनुभएको थियो, र संसार बिग्रेको उहाँले टाढैबाट महसुस गर्नुभएको थियो। उहाँ समुद्रको छेउमा आउनुभयो, त्यहाँबाट उठिरहेको त्यो कुरालाई हेर्नुभयो, र पछि हट्नुभएन।

उहाँले त्यो सारा तितोपन आफ्ना दुवै हातमा समेट्नुभयो, र उचाल्नुभयो, र आफ्नो घाँटीमा थाम्नुभयो। उहाँले त्यो निल्नुभएन। उहाँले त्यसलाई त्यहीँ स्थिर राख्नुभयो मात्र — जसरी कसैले कठिन कुरा अरूसम्म नफैलियोस् भनेर थामिराख्छ। पार्वती आउनुभयो र उहाँको घाँटीमा हात राख्नुभयो, ताकि त्यो अझ पर नजाओस्। र शिव उभिइरहनुभयो, हल्लिनुभएन, र पर्खनुभयो।

धेरै समय लाग्यो। धुवाँ पातलियो, अनि हरायो, र किनारा फेरि शान्त भयो। पातहरूमा रङ फर्कियो। जब शिवले अन्ततः आँखा खोल्नुभयो, उहाँमा बाँकी रहेको एउटै चिनो थियो — घाँटीमा एउटा नरम निलो टाटो, जहाँ उहाँले त्यो थाम्नुभएको थियो। त्यसैले आजसम्म उहाँलाई नीलकण्ठ भनिन्छ — निलो घाँटी भएका। तितोपन नष्ट गर्न सक्ने बलिया हुनुभएकाले होइन। त्यसलाई थामिराख्न सक्ने शान्त हुनुभएकाले।