गणेश र भाँचिएको दाँत
यति लामो कथा कि कसैले सम्हाल्नै नसक्ने — र कलम भाँचिँदा पनि नरोकिने लेखक।
एक पटक व्यास नाम गरेका एक ऋषिको मनमा एउटा कथा थियो। त्यो छोटो कथा थिएन। त्यो त कसैले सोचेकै सबैभन्दा लामो कथा थियो — राजाहरू, वनहरू, झगडा र क्षमा, एक लाख श्लोक; सबै उहाँकै मनभित्र थियो, र दिनप्रतिदिन झन् गह्रौं हुँदै गइरहेको थियो। "मैले भन्ने मात्र गरें भने," व्यासले सोच्नुभयो, "यो धुवाँझैं उडेर जान्छ। कसैले लेख्नैपर्छ।" तर त्यति छिटो कसले लेख्न सक्छ?
त्यसैले उहाँ गणेशकहाँ जानुभयो, जसलाई पुस्तक असाध्यै मन पर्थ्यो। "म लेख्छु," गणेशले भन्नुभयो। "एउटा सर्तमा। एक पटक सुरु गरेपछि मेरो कलम रोकिँदैन। तपाईंले अन्त्यसम्म एक क्षण पनि नरोकिई बोल्दै जानुपर्छ।" व्यासले एक छिन सोच्नुभयो। अनि मुस्कुराउनुभयो, किनकि उहाँ चलाख वृद्ध हुनुहुन्थ्यो। "मञ्जुर छ," उहाँले भन्नुभयो। "तर मेरो पनि एउटा सर्त। बुझ्नुअघि तपाईंले एक हरफ पनि लेख्नुहुन्न।" गणेश ठूलो स्वरले हाँस्नुभयो। सौदा ठीकै थियो। दुवैका लागि त्यो रात सजिलो हुनेवाला थिएन।
अनि सुरु भयो। व्यास बोल्दै जानुभयो, गणेश लेख्दै जानुभयो, र ताडपत्रहरू झरेका पातझैं छेउमा थुप्रिँदै गए। व्यासलाई सोच्न एक क्षण चाहिँदा उहाँ यस्तो अल्झिएको कुरा भन्नुहुन्थ्यो कि गणेशले रोकिएर त्यो फुकाउनुपर्थ्यो — र त्यही सानो सन्नाटामा व्यासले सास फेरेर अगाडि बढ्नुहुन्थ्यो। बत्तीहरू मधुरो हुँदै गए। थाक बढ्दै गयो। दुवै रोकिएनन्।
अनि, रातको बीचतिर कतै, कलम भाँचियो। त्यो त निगालोको मात्र थियो। घण्टौंदेखि कोर्दै थियो, र एक्कासि गणेशकै हातमा टुक्रियो। व्यास त बोल्दै हुनुहुन्थ्यो। उहाँलाई थाहै भएन। कथा आइरहेकै थियो, हरफपछि हरफ; र अब झर्ने हरेक हरफ शून्यमा झर्ने र सधैंका लागि हराउने थियो।
गणेश कराउनुभएन, न त नयाँ कलम खोज्न हिँड्नुभयो। उहाँले हात उठाएर आफ्नै एउटा दाँत समात्नुभयो र त्यसको टुप्पो भाँच्नुभयो। उहाँलाई दुखेन। त्यो चुच्चो भागलाई मसीमा चोप्नुभयो, पातमा राख्नुभयो, र लेख्दै जानुभयो — ठीक अर्को सासमै, एउटै शब्द नछुटाई। व्यास अँध्यारोभित्र बोल्दै जानुभयो, र छेउको हातले आफ्नो साधन फेरेको कहिल्यै थाहा पाउनुभएन।
सूर्योदयमा सकियो। ताडपत्रको थाक गणेश आफैंभन्दा अग्लो थियो, र त्यसको हरेक हरफ लेख्नुअघि बुझिएको थियो। व्यास कुनामा निदाउनुभयो। गणेशले थाकमाथि एक हात राख्नुभयो र लामो, सन्तुष्ट सास छोड्नुभयो। अनि त्यसैले, अहिले पनि, तपाईंले उहाँलाई देख्दा — चित्रमा, ढुङ्गामा कुँदिएको, वा यही पुस्तककै आवरणमा — उहाँको एउटा दाँत लामो र पूरा हुन्छ, अर्को छोटो। उहाँको केही हराएको होइन। उहाँसँग सिध्याउनुपर्ने एउटा काम थियो, र जे थियो त्यसैले सिध्याउनुभयो।
भर परेको साधन भाँचिँदा, आफ्नै हातमा पहिल्यै के छ भनेर हेर।
यो कथाबारे
स्रोत: महाभारत, आदि पर्व — व्यासले महाकाव्य भन्दै जाने र गणेशले लेख्दै जाने कथाको ढाँचा, कोमल रूपमा पुनःकथन। दाँत गणेशले आफ्नै इच्छाले भाँच्नुहुन्छ र उहाँलाई दुख्दैन; रिसमा फालिएको वा प्रहारले भाँचिएको भन्ने कथनहरू यहाँ प्रयोग गरिएका छैनन्।
